PROMEMORIJA CRNOGORSKE PRAVOSLAVNE CRKVE

Sa stanovišta nauke apsolutno je neutemeljena teza, kojom se posebno u posljednje vrijeme manipuliše, da postojeća Crnogorsko-primorska mitropolija, koja je u statusnom smislu sastavni dio Srpske pravoslavne crkve, čije je sjedište u Beogradu, ima osmovjekovni kontinuitet postojanja i djelovanja u Crnoj Gori, ranijoj Duklji/Zeti. Sadašnja Crnogorsko-primorska eparhija Srpske pravoslavne crkve, kakav je njen autentični naziv, na čijem čelu se već duže vrijeme nalazi mitropolit Amfilohije, ne postoji i ne djeluje na teritoriji Crne Gore osam vjekova, nego nepunih osam decenija, tačnije poslije 1920. godine, kada je i uspostavljena kao strukturni i integralni dio Srpske patrijaršije u doktrinarnom i pravno-organizacionom pogledu. U Crnoj Gori ona je ustoličena nakon što je 1920. godine nasilno, nekanonski i nelegalno ukinuta autokefalna Crnogorska pravoslavna crkva. Prema crkvenoj statistici iz 1924. godine Srpska patrijaršija je imala 29 eparhija, od kojih je 27 bilo u Kraljevini SHS. Tada se kao jedinica Srpske patrijaršije navodi eparhija "Cetinjska i zahumsko-raška". U svim ustavima, drugim pravnim aktima, službenim izdanjima i publikacijama Srpske pravoslavne crkve, od 1920. godine pa sve do današnjeg dana, među eparhijama Srpske pravoslavne crkve navedena je i "Crnogorsko-primorska eparhija sa sedištem na Cetinju". Tako je ona bila normirana i pravno pozicionirana još u Ustavu Srpske pravoslavne crkve iz 1931. godine, kojeg je na prijedlog Ministra pravde, a po saslušanju Ministarskog savjeta ondašnje Kraljevine Jugoslavije, propisao i proglasio kralj Aleksandar Karađorđević. Prema članu 12. toga Ustava, pod brojem 20, navedena je među djelovima Srpske pravoslavne crkve i "Crnogorsko-primorska eparhija sa sedištem na Cetinju". U Ustavu Srpske pravoslavne crkve iz 1957. godine, sa svim izmjenama i dopunama do 1985. godine, u članu 14. položaj Crnogorsko-primorske eparhije Srpske pravoslavne crkve, čiji arhijerej nosi titulu mitropolita, regulisan je na istovjetan način kao u Ustavu iz 1931. godine. Dakle, na teritoriji Crne Gore postoji i djeluje osam decenija uzurpatorska Srpska pravoslavna crkva, koja nezakonito i nesavjesno drži u svome posjedu sakralna pravoslavna pokretna i nepokretna dobra u Crnoj Gori i njima bespravno upravlja, iako su ona u istorijskom, pravnom i faktičkom smislu do 1920. godine bila pod jurisdikcijom i u vlasništvu autokefalne Crnogorske pravoslavne crkve. Ovo je veoma važno istaći s obzirom na dileme i zablude koje su po ovom pitanju prisutne kod dijela crnogorske javnosti.

Od osobitog značaja je istaći da postojeća Crnogorsko-primorska eparhija Srpske pravoslavne crkve nije izvor duhovnosti i državnosti Crne Gore, kako se od nekih krugova netačno i tendenciozno naglašava. Naprotiv, izvor pravoslavne duhovnosti na području Crne Gore bila je vjekovima de facto i de jure autokefalna Crnogorska pravoslavna crkva. U doba crnogorskog Vladikata, kada su crkvena i državna vlast bile koncentrisane u rukama crnogorskih vladika/mitropolita, ona je bila zapaženi činilac u učvršćivanju i afirmisanju Crne Gore kao slobodne i nezavisne države. Autokefalna Crnogorska pravoslavna crkva odigrala je i značajnu ulogu u utemeljivanju, razvitku i očuvanju etničkog i nacionalnog bića Crnogoraca. To nikako nije bila, niti je istorijski mogla biti, Crnogorsko-primorska eparhija Srpske pravoslavne crkve, pošto tada nije postojala, jer je u Crnoj Gori uvedena 1921. godine, poslije okrutnog i bespravnog likvidiranja samostalne i međunarodno priznate Kraljevine Crne Gore, nasilnog svrgavanja kralja Nikole i dinastije Petrović Njegoš s crnogorskog prijestola i nekanonskog ukidanja autokefalne Crnogorske pravoslavne crkve. Srpska pravoslavna crkva, od 1920. godine pa do danas, u Crnoj Gori aktivno je učestvovala u procesu nacionalnog obespravljivanja i asimilacije crnogorskog naroda. Na tom zadatku, s posebnom revnošću, angažovao se u protekloj deceniji srpski mitropolit u Crnoj Gori gospodin Amfilohije, koji negira temelje crnogorske države i osporava postojanje crnogorskog naroda, nacije i crkve.

Ako napravimo istorijsku retrospektivu na prošlost Crnogorske pravoslavne crkve uvjerićemo se da postoji mnogo očiglednih činjenica i dokaza koji sasvim eksplicitno potvrđuju da je njena autokefalnost nesporna sa stanovišta naučne istine.

U crnogorskoj državi Duklji / Zeti koja je 1186. godine, osvojena od strane Raške / Srbije i podvrgnuta vlasti dinastije Nemanjić, u prvim decenijama XIII vijeka uvedeno je pravoslavlje. Na području Zete tada su osnovane tri pravoslavne episkopije. Dogodilo se to nakon što je 1219. godine Rastko / Sava Nemanjić, na nekanonski način, izdejstvovao samostalnost Srpske arhijepiskopije, otcijepivši je od Ohridske arhijepiskopije, u čijem sastavu se do tada nalazila. Takav postupak izazvao je oštru osudu ohridskog arhiepiskopa Dimitrija Homatijana. Na Savu Nemanjića pala je tada anatema. Za nauku nije sporno da je Srpska arhiepiskopija proizišla iz Ohridske arhiepiskopije. Takođe, nije sporno da je Zetska episkopija, preteča Zetske mitropolije, nastala iz Srpske arhiepiskopije.

Srpski kralj / car Dušan Nemanjić uzdigao je, na nekanonski način, 1346. godine Srpsku arhiepiskopiju na rang Patrijaršije i na njeno čelo postavio patrijarha Joanikija. Zbog toga je od strane Vaseljenske patrijaršije bačena anatema na srpsku crkvu i državu. Proglašenje Srpske patrijaršije rezultiralo je i uspostavljanjem Zetske mitropolije. Srpska patrijaršija je prvi put ukinuta 1463. godine, poslije propasti Despotovine Srbije. Nakon toga, Zetska mitropolija podvrgnuta je Ohridskoj arhiepiskopiji. Međutim,i pored te formalno-pravne subordinacije, Zetska mitropolija ispoljavala je autonomiju u odnosu na Ohridsku arhiepiskopiju. U doba crnogorskog vladara i utemeljivača Cetinja Ivana Crnojevića, koji je upravljao Crnom Gorom od 1465. do 1490. godine, sjedište Zetske mitropolije prenešeno je u novi centar države - na Cetinje, u Cetinjski manastir. Od kraja XV vijeka Crnogorska mitropolija ispoljava zapažen stepen autonomije u odnosu na Ohridsku arhiepiskopiju.

Pećku patrijaršiju obnovio je 1557. godine veliki vezir Turske Imperije Mehmed paša Sokolović, postavivši svojega brata Makarija za patrijarha. Pećka patrijaršija u periodu svoje obnove, od 1557. do 1766. godine, bila je dio administrativnog sistema Turske Imperije i, najvećim dijelom, promovent i ekspozitura njenih državnih i drugih interesa i ciljeva. Carskim ispravama, sultanovim beratima, postavljarni su patrijarsi na tron Pećke patrijaršije. Iako je od obnavljanja Pećke patrijaršije 1557. godine, pod njenu formalnu jurisdikciju potpala i Crnogorska mitropolija, ona je u svojemu konkretnom djelovanju, aktivno se uključivši u oslobodilačku borbu crnogorskog naroda, od kraja XVI vijeka, postala njen antipod. Crnogorski mitropoliti birani su nekoliko vjekova, u doba Vladikata Crne Gore, slobodnom i suverenom voljom Crnogoraca, koja se izražavala odlukama Opštecrnogorskog zbora. To je bio običaj koji je važio do uspostavljanja sekularne države Crne Gore, a koje se dogodilo u vrijeme knjaza Danila I Petrovića Njegoša. Tada je aktivno pravo izbora crnogorskih mitropolita pripalo Knjazu i Gospodaru Crne Gore.

Od kraja XV i početkom XVI vijeka Crnogorska mitropolija postaje de facto autokefalna crkva. Od ukidanja Pećke patrijaršije 1766. godine, faktički samostalna Crnogorska mitropolija postaje i u kanonskom smislu autokefalna crkva. Kao takva ona je priznata od strane Vaseljenske carigradske patrijaršije, Ruske pravoslavne crkve, Srpske pravoslavne crkve i drugih pomjesnih crkava. Crnogorska pravoslavna crkva, u dostojanstvu Mitropolije, bila je autokefalna sve do 1920. godine, kada je nasilno ukinuta Ukazom regenta Aleksandra Karađorđevića.

Međutim, Crnogorska pravoslavna crkva je, slobodnom voljom Crnogoraca, obnovljena 1993. godine. Za njenog poglavara izabran je arhimandrit Antonije Abramović. Nakon njegove smrti, na Badnji dan 1997. godine, na Cetinju je za poglavara obnovljene Crnogorske pravoslavne crkve izabran episkop Mihailo Dedeić, koji je 1998. godine, od strane Svetog sinoda Bugarske patrijaršije i njegove Svetosti Patrijarha Bugarskog gospodina Pimena, kanonski hirotonisan kao mitropolit Crnogorske pravoslavne crkve.

Ako se pravo tumači, prihvata i primjenjuje kao skup normi koje teže redu, poretku i pravdi, a koje su zaštićene organizovanom sankcijom koju najčešće sprovodi država, onda bi donošenje odluke o vraćanju u svojinu obnovljene Crnogorske pravoslavne crkve sakralnih pokretnih i nepokretnih pravoslavnih dobara, koji su joj oteti 1920. godine, a kojima od tada pa do danas bespravno gospodari Crnogorsko-primorska eparhija Srpske pravoslavne Crkve, predstavljalo ne samo pobjedu prava nad nasiljem, nego i trijumf pravde nad nepravdom.

Na kraju, podsjećamo da Kanon 8 Sabora u Efesu naređuje i ovo: "A isto neka se čuva i u drugim dijecezama i svuda u eparhijama, da niko od najbogoljubivijih episkopa ne zauzme drugu eparhiju koja nije bila ranije i od početka pod njegovom ili njegovih prethodnika rukom; a ako je koji zauzeo drugu eparhiju i nasilno je sebi potčinio, neka je povrati, da se ne vrijeđaju kanoni otaca, da se pod izgovorom sveštene službe ne potkrada gordost svjetovne vlasti i da neopaženo ne izgubimo pomalo slobodu, koju nam je darovao svojom krvlju Gospod naš Isus Hristos, oslobodilac sviju hrišćana".

CRNOGORSKA PRAVOSLAVNA CRKVA

Copyright ^© 2000. Crnogorska pravoslavna crkva. Sva prava zaštićena.
Sa blagoslovom Njegovog Visokopreosvještenstva Arhiepiskopa Cetinjskog i Mitropolita Crnogorskog Mihaila
Kontakt adresa: webmaster@moc-cpc.org
Copyright ^© 2000. Montenegrin Orthodox Church. All rights reserved.
With blessing of His Beatitude Mihailo, Archbishop of Cetinje and Montenegrin Metropolitan.