Profesor dr Dragoje Živković

Dragoje Živković je rođen 21. juna 1927. godine u Ržanom Dolu, u Cucama, opština Cetinje. Osnovnu školu je završio na Bati Cuckoj, a gimnaziju je pohađao na Cetinju, u Herceg-Novom i Kotoru, gdje je maturirao 1948. godine. Diplomirao je na Filozofskom fakultetu, Grupa za istoriju, u Beogradu, 1953. godine, sa odličnim uspjehom. Pet godina je predavao istoriju u srednjim školama, uglavnom u gimnaziji, u Bileći, Lovćencu i Kotoru, odakle ga je želja za naučno-istraživačkim radom, 1959. godine povukla u Beograd, gdje najprije kali zanat arhiviste u Arhivu CK SKJ. Po isteku dvije godine biran je za asistenta u novoosnovanom Institutu za istoriju radničkog pokreta Jugoslavije, koji je kasnije transformisan u Institut za savremenu istoriju, gdje se uključuje u projekat o izučavanju revolucionarnih sindikata. Iz te oblasti je i doktorirao 1968. godine, na Filozofskom fakultetu u Sarajevu. Iste godine izabran je za direktora Arhiva Crne Gore na Cetinju. Na toj dužnosti je ostao puna tri mandata, zapravo 13 godina, tj. do početka 1982. godine. U međuvremenu je nešto više od dvije godine (od 1974 - 1976.) uporedo obavljao i dužnost direktora Centralne narodne biblioteke "Đurđe Crnojević". Januara 1982. izabran je za nastavnika opšte istorije na Kulturološkom fakultetu na Cetinju, najprije kao vanredni a od kraja 1986. godine kao redovni profesor - do 1991. godine, kada odlazi u penziju.

Kao stručni arhivski radnik Dragoje Živković je dao značajan doprinos. To čini i kao direktor Arhiva i kao predsjednik Društva arhivskih radnika Crne Gore, u dva mandata (1969-1975), i kao član Predsjedništva Saveza arhivskih radnika Jugoslavije, i kao član brojnih drugih arhivskih tijela i komisija. Glavni je pokretač osnivanja zajednice arhiva Crne Gore (1980) i njen prvi predsjednik. Kao istaknuti arhivski djelatnik Dragoje se istakao u organizovanju brojnih manifestacija u oblasti kulture -kao što su - 100 godišnjica bolnice "Danilo I", 140-godišnjica Njegoševe škole, 100-godišnjica Društva crnogorskog crvenog krsta i dr. Povodom 50-godišnjice KPJ organizovao je brojne izložbe.

Jedan je od pokretača i suorganizatora niza stručnih opštinskih i (regionalnih) međuopštinskih savjetovanja o unapređenju arhivske službe i registraturske djelatnosti - u Titogradu (1969 i 2 puta 1981), Cetinju (1973), Nikšiću (1976. i 1981), Ivangradu (1981), Tivtu (1980). Sa stručnim saopštenjima učestvovao je i na brojnim jugoslovenskim savjetovanjima o arhivskoj službi. Aktivnost na planu razvoja arhivističke službe ne prekida ni kao univerzitetski profesor, s tim što se sada posvećuje posebno obrazovanju arhivista, o čemu piše i referate za okrugle stolove i druge naučne skupove, angažuje se kao član Republičke komisije za stručna zvanja arhivista. Angažuje se na realizaciji raznih međudržavnih komisija arhivista.

Član je uređivačkih tijela stručnih zbornika radova, zatim periodičnih publikacija - kao što su Arhivist, Starine Crne Gore, Izvori za istoriju SKJ, Izvori za istoriju radničkog pokreta i revolucije u Crnoj Gori (1919-1929), O ustanku u Boki Kotorskoj.

* * *

Naučni opus dr DRAGOJA ŽIVKOVIĆA mogao bi se podijeliti u tri faze.

Prva faza se odnosi na beogradski period - kada se bavi izučavanjem revolucionarnog radničkog pokreta Jugoslavije. Iz toga perioda se izdvaja projekat "Borba za ujedinjenje sindikalnog pokreta u Jugoslaviji 1919-1920. godine" obima 33 štamparska tabaka. Osim toga projekta značajne su i dvije studije: "Borba protiv reformista u radničkom pokretu Hrvatske i Slavonije, april 1919 - avgust 1920" (IR, 1965, 1-85) i druga- "Aktivnost Sima Miljuša u radničkom pokretu i KPJ do 1925. godine", objavljena prvi put u IR, 3, 1966, 61-126 i drugi put 1974 kao posebno izdanje, povodom 80-godišnjice Miljušovog rođenja. Pošto je važio za jednog od najboljih poznavalaca problematike sindikalnog pokreta u tzv. legalnom periodu 1919-1920, Dragoje je bio često angažovan i po dolasku na Cetinje na saradnju na brojnim jugoslovenskim projektima, kao što su "Dokumenti zemaljskih sindikalnih saveza 1919-1921" č, knj. II, koju je priredio za štampu u saradnji sa kolegom dr Tomom Milenkovićem. Iz te problematike od značaja su i dva njegova naučna priloga, na nivou članaka - IDEOLOŠKA STRUJANjA U SRPJ (k) KPJ uoči II KONGRESA PARTIJE I NjIHOV ODJEK NA RADNIČKI POKRET U CRNOJ GORI I UDIO MARKA GREGOVIĆA U STVARANjU PETROVAČKE KOMUNE".

DRUGA FAZA (1968-1981) odnosi se na proučavanje crnogorske istorije, uglavnom XIX vijeka, a iz te oblasti objavio je nekoliko desetina naučnih članaka, priloga i posebnih izdanja. Nije prilika da se o tome posebno govori, jer toga ima prilično. Ipak se moraju pomenuti dva rada, dva posebna izdanja. To su "NIKOLA I PETROVIĆ NjEGOŠ/POLITIČKI SPISI" (1987) i POLITIČKI TESTAMENT KRALjA NIKOLE" (1989). Riječ je o širokom spektru interesovanja od političke do kulturne i zdravstvene istorije i od dokumentarističkih tzv. faktografskih tekstova do radova značajnog nivoa. U tim radovima došlo je do izražaja široko, može se reći enciklopedijsko poznavanje crnogorske prošlosti.

Dragojeva stručnost i utemeljenost naučnih radova uticale su da bude pozvan i uzme učešća na preko 30 naučnih skupova.

U naučnim radovima i stručnim časopisima, zbornicima radova i stručnim listovima objavio je oko 115 naučnih i stručnih radova.

Bio je član brojnih naučnih, stručnih udruženja. Pored ostalog bio je član Matice crnogorske i njenog Odbora za nauku, član Crnogorskog PEN centra i dr.

Ko je pratio naučno stvaralaštvo dr Dragoja Živkovića mogao je da uoči da se on u mnogo čemu razlukuje od jednog stereotipa u prikazivanju prošlosti Crne Gore. Kao štivo, on je odbacio uslovno rečeno konformizam (konformitet) u nauci. Posebno nije prihvatao miješanje dnevne politike u nauku, što mu je donijelo i mnoge neprijatnosti, ali je Dragoje na svojim stavovima časno istrajavao, po cijenu da ostane i usamljen. Smatram da i ovom prilikom zaslužuje da se pomene Dragojev referat na naučnom skupu povodom 100-godišnjice Prizrenske lige. Za razliku od zvaničnog stava koji je na Prizrensku ligu gledao u odveć u ružičastom svijetlu, bez takoreći ijedne kritičke note, Dragoje je suptilnom analizom objasnio pokušaj aga i begova sjeverne Albanije i Kosovskog vilajeta, okupljenih na skupštini u Peći 1899. da obnove Prizrensku ligu kao politički mehanizam najreakcionarnijih tursko-albanskih krugova u borbi protiv Crne Gore i nacionalne afirmacije Albanaca. Tako koncipiran Dragojev referat naišao je na negativan odjek među organizatorima skupa, ali se kasnije uvidjelo da je Dragoje bio u pravu.

Na manje-više negativan odjek kod priličnog broja konformista nailazili su i Dragojevi kritički stavovi i osvrti na pojedine pojave i tekstove iz crnogorske prošlosti. Takav je uglavnom bio i odjek na njegove kritičke osvrte na višetomnu istoriju Crne Gore.

Zbog nezadovoljstva koje je uočio u brojnim propustima u crnogorskoj istoriografiji, prije svega metodološke prirode, ali i ne samo to, već posebno sve češća, manipulacija crnogorskom istorijom uticali su na Dragoja da se i sam uhvati u koštac sa jednim takvim izazovom kao što je višetomna Istorija crnogorskog naroda.

Rad na tom kapitalnom projektu spadao bi u tzv. treću fazu naučnog stvaralaštva dr Dragoja Živkovića.

Da li treba posebno naglašavati kakvi naučni izazov predstavlja pisanje istorije jednog naroda. Po pravilu, pogotovo u savremeno doba, time se bave ekipe stručnjaka, instituti. U pitanju su čitave epohe, čitavi jedan milenijum crnogorske istorije. Za tako nešto bile su potrebne mnoge pretpostavke - prije svega široko ne samo istoriografsko-obrazovanje, ogromna intelektualna energija, naučno pitanje, hrabrost svake vrste, ogromna finansijska potpora i mnogo šta drugo. Prema Dragojevoj Istoriji crnogorskog naroda pojavili su se brojni otpori, navlastito brojnih režimskih trabanata i onih koji se roguše i pri samom pomenu crnogorskog imena. Zbog svega toga su imali brojne neprijatnosti ne samo Dragoje nego i njegova porodica.

Dragojeva silna volja, upornost, smjelost, znanje, moral, uz podršku svoje požrtvovane i umne supruge Jelene, koja mu je bila prvi intelektualni oslonac i saradnik, svojih ćerki Anite i Angeline i sina Miroslava, kruga svojih prijatelja i simboličnu pomoć nekih sponzora, dvije od predviđene tri knjige Istorije crnogorskog naroda od najstarijih vremena do sredine XIX vijeka ugledale su svijetlo dana. Rad na trećoj knjizi bio je poodmakao. Završen je period knjaza Danila od oko 400 kucanih strana. Ostao je nezavršen period kralja Nikole, koji je bio predviđen na oko 800 strana. Ali Dragojevo srce, iako veliko, i hrabro, i plemenito, i časno, nije izdržalo.

A šta reći o njegovom dvotomnom djelu. Nije ovo prilika za šire izlaganje. O tome se na promocijama govori. Duboko sam uvjeren da će to djelo izdržati sud objektivne naučne kritike. Ono, kao i cjelokupno njegovo naučno djelo i doprinos Dragoja Živkovića crnogorskoj kulturi u cjelini pobuđuje samo divljenje.

Copyright ^© 2000. Crnogorska pravoslavna crkva. Sva prava zaštićena.
Sa blagoslovom Njegovog Visokopreosvještenstva Arhiepiskopa Cetinjskog i Mitropolita Crnogorskog Mihaila
Kontakt adresa: webmaster@moc-cpc.org
Copyright ^© 2000. Montenegrin Orthodox Church. All rights reserved.
With blessing of His Beatitude Mihailo, Archbishop of Cetinje and Montenegrin Metropolitan.